Συνέντευξη στην εκπαιδευτικό Μαρία Σαμουρκασίδου

Το κορυφαίο έργο της νεοελληνικής πεζογραφίας, Η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη, θα παρουσιαστεί  σε σκηνοθεσία Βαρβάρας  Δουμανίδου, από το Θέατρο του Άλλοτε, στο θέατρο Αυλαία. Η σκηνοθέτις παραχώρησε στο Vaterlo μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη, όχι μόνο όσα είπε για τη θεατρική παράσταση, αλλά και για όσα μοιράστηκε γενικότερα για το θέατρο, τη ζωή, τη γυναίκα, τη φύση. Ο λόγος της πάντα χαρακτηριστικός, καυστικός και τόσο ιδιαίτερος. Προσιτή από την πρώτη στιγμή της διαδικτυακής μας επικοινωνίας και γνωριμίας, αποδεικνύει για άλλη μια φορά πως ο σεβασμός κερδίζεται σε βάθος χρόνου και παραμένει ένα από τα χαρακτηριστικά του καλλιτέχνη που τον καθιστούν ξεχωριστό.

“Το εξαιρετικό αυτό έργο του κοσμοκαλόγερου – κατά τον κόσμο – Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, ήταν για μένα πάντα μια πρόκληση, ένα σκαλοπάτι που ήθελα να ανέβω, ένας ακόμη απάτητος τόπος που επιθυμούσα να κατακτήσω”, επισημαίνει η Βαρβάρα Δουμανίδου προσθέτοντας ότι  με το Θέατρο του Άλλοτε και τους υπέροχους συνεργάτες της, έμπειροι πια, νιώσανε πως είναι έτοιμοι να καταπιαστούν με ένα από τα πιο σκληρά κείμενα που είχαν διαβάσει ποτέ.

“Η παράσταση είναι ένας θρήνος στον άδικο θάνατο. Μια τρομακτική ιστορία αγάπης και μίσους με θύματα μικρά ανυπεράσπιστα κορίτσια. Όπως γνωρίζουμε ο Παπαδιαμάντης δεν έγραψε ένα θεατρικό έργο, πράγμα που δυσκολεύει απέραντα τη μεταφορά του σε μια θεατρική σκηνή. Η διασκευή και θεατρική απόδοση που υπογράφω, κάνει το έργο πιο κατανοητό στον θεατή αλλά και του επιτρέπει να νιώσει το δράμα των πρωταγωνιστών του σε όλο το βάθος του. Στην παράσταση θα δούμε τον ίδιο τον συγγραφέα να παίρνει σάρκα και οστά, τη γριά Χαδούλα να απελπίζεται και να παρανοεί μπροστά στα μάτια των θεατών, τους υπόλοιπους άμοιρους, φτωχούς, ανήμπορους ανθρώπους της ελληνικής επαρχίας να προσπαθούν να επιβιώσουν στις σκληρές συνθήκες εκείνης της εποχής. Αλλά το πιο σημαντικό ίσως, είναι το μεταφυσικό στοιχείο που παρουσιάζεται στην τραγική αυτή ιστορία”.

Στο κείμενο του έργου συνδυάζονται η χριστιανική πίστη με την αμαρτία, η αγάπη με το μίσος, η διαμαρτυρία με τη λύτρωση. Στο “κείμενο” της πραγματικής μας ζωής πόσο εφικτοί είναι αυτοί οι συνδυασμοί;

Πιστεύω σχεδόν σε όλη μου τη ζωή πως δεν είμαστε φτιαγμένοι Καλοί ή Κακοί. Είμαστε από την απαρχή μας και τα δύο. Εμπεριέχουμε το Καλό και το Κακό και επιλέγουμε ποιο θα θρέψουμε. Ποιο από τα δύο θα υπερισχύσει εξαρτάται εξ’ ολοκλήρου από εμάς. Φυσικά και παίζει σημαντικότατο ρόλο η Αγάπη. Η έλλειψη της, πάντα δημιουργεί ένα σκληρό περίβλημα, αγριεύει τον άνθρωπο, τον κάνει κτήνος. Εκείνοι που δεν υπολογίζουν την ανθρώπινη ζωή, είναι εκείνοι που δεν αγαπήθηκαν αρκετά. Στην τραγική ιστορία της Φόνισσας, ή ίδια η Φραγκογιαννού είναι μια γυναίκα που δεν αγαπήθηκε, δεν χαϊδεύτηκε, η καρδιά της έγινε πέτρα από τη σκληρή της μοίρα. Έβλεπε τα αρσενικά της οικογένειας της να αποκτούν όσα ήθελαν και εκείνη υπόμεινε μια μοίρα που δεν διάλεξε. Φυσικά όλοι οι άνθρωποι δεν φτάνουν στο φόνο γιατί απλά πέρασαν δύσκολα. Οι πράξεις όμως της φόνισσας κρύβουν μια μικρή επανάσταση στο διαταραγμένο της μυαλό. Μέσα στη σύγχυση του μυαλού της, η Πίστη της, την οδηγεί να νομίζει πως ό,τι κάνει το κάνει γιατί είναι σημάδι του Θεού. Δεν επιλέγει να σκοτώσει τους άνδρες της ζωής της. Όχι. Επιλέγει να σηκώσει το βάρος των φτωχών οικογενειών από το να μεγαλώνουν κορίτσια, κορίτσια που έπρεπε να έχουν προίκα για να παντρευτούν. Κορίτσια που ήταν καταδικασμένα να μεγαλώσουν υποφέροντας. Μέσα στη φοβερή παράνοια της πιστεύει ακράδαντα πως επιτελεί έργο.

Σε πρόσφατο έργο που είχατε σκηνοθετήσει (Το Σπίτι της Μπερνάντα Άλμπα) αγγίξατε με αλληγορικό τρόπο την έννοια του φασισμού, αλλά και των γυναικών που υποφέρουν και βουλιάζουν στη σιωπή. Πιστεύετε ότι είναι στη γυναικεία φύση να υποφέρει και γιατί παρακολουθούμε στις μέρες μας βιαιότητες κατά των γυναικών σιωπηλοί και αδρανείς;

Ως σκηνοθέτις, θεωρώ χρέος μου να μιλήσω για την ανισότητα των φύλων. Και στο σπίτι της Μπερνάρντα ‘Αλμπα που εκεί βέβαια επικρατούσε ο φασισμός,  μια μητέρα καταδίκασε τις κόρες της σε εγκλεισμό και προσευχή. Δεν είναι όμως η Μπερνάρντα που αποφασίζει πραγματικά. Είναι ένας ολόκληρος ιστός που υφαίνεται αιώνες τώρα για την καταπίεση των γυναικών. Είναι οι άνδρες που φτιάχνουν τους κανόνες που υπηρετούν η Μπερνάρντα ,η Μήδεια και η Φραγκογιαννού. Είναι η ανδροκρατούμενη κοινωνία, που επιβάλλει το πρότυπο γυναίκα – αντικείμενο, τις μακριές φούστες, την μπούργκα, την κλειτοριδοκτομή, την ενδοοικογειακή βία, τους βιασμούς, τη γυναικοκτονία. Όχι δεν είναι στη φύση της γυναίκας να υποφέρει. Δεν είναι σε κανενός τη φύση ο πόνος. Η γυναίκα αιώνες τώρα, και ίσως μακριά από τον δυτικό πολιτισμό που άρχισε αργά αλλά σταθερά να αποκτά μία θέση, είναι ένα φοβισμένο πλάσμα σαν τους κρατούμενους σε ναζιστικά στρατόπεδα. Ανήμπορη να μιλήσει, με πετσοκομμένη αυτοπεποίθηση και κυριευμένη από τον φόβο ενός δυνάστη. Ακούγεται σκληρό; Λυπάμαι αλλά είναι.

Σας χαρακτηρίζουν παραστάσεις που αντιπροσωπεύουν το λεγόμενο “σκοτεινό” θέατρο. Ωστόσο εκπροσωπήσατε πάνω από 20χρόνια ό,τι πιο φωτεινό και ελπιδοφόρο στο χώρο του θεάτρου. Το παιδικό θέατρο, με το παιδικό εργαστήρι που είχατε δημιουργήσει, ενώ παράλληλα διδάσκατε θέατρο σε σχολεία. Πείτε μας λίγα λόγια για αυτό, καθώς και για τα εργαστήρια ενηλίκων.

Καταρχάς σας ευχαριστώ και σας ευχαριστούμε για τα καλά σας λόγια. Κλείνω φέτος 24 χρόνια στο χώρο του θεάτρου και θέλω να πιστεύω πως τα τελευταία χρόνια έχω συμβάλλει κι εγώ με τον τρόπο σε ένα διαφορετικό είδος θεάτρου. Κάτι που είχα πρωτίστως εγώ ανάγκη, ως θεατής. Το παιδικό θέατρο όμως είναι κάτι άλλο. Έχει μια μαγεία που δεν μπορείς να την αποδώσεις με λόγια. Υπηρέτησα το παιδικό θέατρο με το λατρεμένο μου Αιθερόπλοο για πάνω από 8 χρόνια ενώ παράλληλα επί 18 συναπτά έτη δίδασκα θέατρο σε σχολεία, δήμους επιχειρήσεις και εργαστήρια. Είναι μια μεγάλη αγάπη που άφησα στην άκρη για να αφοσιωθώ στο Θέατρο του Άλλοτε αλλά νομίζω πως ήρθε η ώρα να ξαναβουτήξω στον συναρπαστικό κόσμο του. Τα τελευταία 4 χρόνια όμως έχω μια άλλη μεγάλη αγάπη, τα εργαστήρια ενηλικών μου, που εκεί πραγματικά νιώθω πως ξαναγεννιέμαι. Είναι τόσο υπέροχο να βλέπεις ανθρώπους κάθε ηλικίας, να αφήνουν πίσω τους τη σκληρή τους καθημερινότητα, να αφαιρούν κάθε συστολή και να βυθίζονται για 3 ώρες σε ένα κόσμο που μπορούν να γίνουν ό,τι θέλουν. Το θέατρο είναι ελεύθερο πεδίο έκφρασης και όσοι δεν το δοκίμασαν οφείλουν να κάνουν ένα δώρο στον εαυτό τους.

Ο κόσμος των παιδιών είναι ιδεατός;

Κάθε φορά που γίνεται αυτή η ερώτηση ενστικτωδώς το μυαλό μου πάει στο τραγούδι του Χατζηδάκι, Τα παιδιά κάτω στον κάμπο. Προσωπικά τα παιδιά τα θεωρώ σκληρά. Όχι γιατί έτσι γεννήθηκαν αλλά γιατί επιτρέπουν στους εαυτούς τους, να είναι ό,τι θέλουν. Είναι γλυκά και τρομερά, σκληρά και τρυφερά, άγγελοι και διαβολάκια. Δεν ξέρω αν ο κόσμος τους είναι ιδεατός αλλά είναι σίγουρα συναρπαστικός. Κάθε φορά που τελείωνα ένα μάθημα με παιδιά ένιωθα την ενέργεια μου ανύπαρκτη. Στράγγιζαν κάθε ρανίδα δύναμης και ενέργειας μέσα σε δύο ώρες. Κάθε βράδυ όμως όταν σκεφτόμουν τις μαγικές εικόνες, τα γέλια, τις φανταστικές ιστορίες που μου είχαν χαρίσει κατά τη διάρκεια του μαθήματος ένιωθα τόσο πλούσια και γεμάτη που η ενέργεια πλημμύριζε μέσα μου πιο δυνατή και πιο φωτεινή. Είναι μια συγκλονιστική και συνάμα τρομαχτική εμπειρία να δουλεύεις με παιδιά.

Έχετε σπουδάσει ειδικός δασικής προστασίας. Γυρίσατε δάση, παρατηρήσατε τη φύση, ταξιδέψατε. Η φύση παραμένει μέχρι σήμερα ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για σας  και ποια κοινά στοιχεία της θα μπορούσατε να επισημάνετε με το θέατρο;

Ίσως τα πιο ανέμελα χρόνια της ζωής μου. Εκείνες οι σπουδές με έκαναν κατά ένα μέρος αυτό που είμαι σήμερα. Πάντα είχα μια λατρεία για τη φύση, τα ζώα και τα πουλιά αλλά εκείνος ο καιρός, δημιούργησε μέσα μου μια σχέση με το σύμπαν, που κάθε φορά χρησιμοποιώ στα έργα μου. Θυμάμαι στην παράσταση “Τίποτα’’ οι θεατές έβλεπαν μέσα στο σκοτάδι να ανοίγει μια ντουλάπα που μέχρι πριν είχε ρούχα, ένα ολόκληρο δάσος με δέντρα και φωνές πουλιών όπου το ερωτευμένο ζευγάρι έβρισκε τη λύτρωση. ‘Η στο Ματωμένο Γάμο του Λόρκα όπου όλοι οι ηθοποιοί ήταν σε σκηνικό δάσους και ερμήνευαν τους ρόλους τους με μάσκες ζώων. Ναι τώρα που το λέτε είναι μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για μένα. Και το θέατρο αλλά και η φύση είναι μια απέραντη δεξαμενή εικόνων αισθήσεων και εμπειριών.

INFO

Συντελεστές:

Θεατρική διασκευή – Σκηνοθεσία: Βαρβάρα Δουμανίδου

Κίνηση: Δημήτρης Βασιλειάδης

Μουσική: Νατάσα Κοψαχείλη

Σκηνικά αντικείμενα: Μη με λησμόνει

Δημιουργία αφίσας: Φωτεινή Φιλοξενίδου

Φωτογραφίες: Λάμπρος Καζάν

Promo trailer: Τόμης Βρακάς, Κώστας Βρακάς

Διανομή:

Δημήτρης Βασιλειάδης, Τζώρτζια Βογιατζόγλου, Βάλια Γκαγκάτση, Βαρβάρα Δουμανίδου, Δημήτρης Ελιάς, Όλγα Καλαμάρα, Παναγιώτης Καβαλιεράκης, Νατάσα Κοψαχείλη, Στέργιος Κωνστατζίκης, Θεοδώρα Κωστάκου, Νίκος Νικολαϊδης, Μαρία Σεμερτζίδου και οι μικρές Ρόζα Καβαλιεράκη και Ελπίδα Τσαρδάκα

Ημερομηνίες παραστάσεων:

13, 14, 15, 16 και 20, 21, 22, 23 Μαΐου στο Θέατρο Αυλαία Πλατεία Χ.Α.Ν.Θ

Τιμή εισιτηρίων:

Γενική είσοδος 12 ευρώ, Μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, άνω των 65) 10 ευρώ

Προπώληση στα Goldmall και στο ταμείο του Θεάτρου Αυλαία 

Τηλέφωνο: 2310 230013