Συνέντευξη στη Μαρία Σαμουρκασίδου
Η ενσυναίσθηση είναι μια σημαντική έννοια, που δεν χρειάζεται να ανοίξεις λεξικά ή να ψάξεις στο διαδίκτυο για να βρεις το τι πραγματικά σημαίνει και το πόσο σημαντική είναι. Σπουδαίοι ψυχολόγοι αναφέρουν ότι όλα λίγο ή πολύ σχετίζονται με την ενσυναίσθηση, τόσο το γράψιμο, τόσο ο σχεδιασμός όσο και οι σχέσεις. Οι βάσεις όμως για να μάθεις να κατανοείς τα συναισθήματα των συνανθρώπων σου μπαίνουν από πολύ μικρή ηλικία. Η αρχή γίνεται από την ίδια την οικογένεια και ακολουθεί αρωγός και συνοδοιπόρος το σχολείο. Με ποιο τρόπο; Με τη διδασκαλία της συναισθηματικής αγωγής καθώς όπως εξηγεί μιλώντας στο Vaterlo και στη Μαρία Σαμουρκασίδου , η εκπαιδευτικός και ηθοποιός Εύα Νικηφόρου, η συναισθηματική αγωγή είναι ένα «μάθημα»-αντικείμενο που υποστηρίζει τη συναισθηματική μάθηση και ανάπτυξη των παιδιών και βοηθάει στην ανακάλυψη, στην έκφραση και στην καλλιέργεια της έκφρασής τους.
Η ενσυναίσθηση είναι μια σημαντική έννοια, που δεν χρειάζεται να ανοίξεις λεξικά ή να ψάξεις στο διαδίκτυο για να βρεις το τι πραγματικά σημαίνει και το πόσο σημαντική είναι. Σπουδαίοι ψυχολόγοι αναφέρουν ότι όλα λίγο ή πολύ σχετίζονται με την ενσυναίσθηση, τόσο το γράψιμο, τόσο ο σχεδιασμός όσο και οι σχέσεις. Οι βάσεις όμως για να μάθεις να κατανοείς τα συναισθήματα των συνανθρώπων σου μπαίνουν από πολύ μικρή ηλικία. Η αρχή γίνεται από την ίδια την οικογένεια και ακολουθεί αρωγός και συνοδοιπόρος το σχολείο. Με ποιο τρόπο; Με τη διδασκαλία της συναισθηματικής αγωγής καθώς όπως εξηγεί μιλώντας στο Vaterlo και στη Μαρία Σαμουρκασίδου , η εκπαιδευτικός και ηθοποιός Εύα Νικηφόρου, η συναισθηματική αγωγή είναι ένα «μάθημα»-αντικείμενο που υποστηρίζει τη συναισθηματική μάθηση και ανάπτυξη των παιδιών και βοηθάει στην ανακάλυψη, στην έκφραση και στην καλλιέργεια της έκφρασής τους.
Η Εύα ζει στη Μύκονο από τον Μάη του 2015 και έχει τη χαρά να εργάζεται στο Ιδιωτικό Σχολείο «Σύγχρονη Παιδεία». Μετά από παρότρυνση της διεύθυνσης του σχολείου και ενώ δίδασκε θεατρικό παιχνίδι, πρότεινε ένα «μάθημα» που θα ήθελε να έχει και αυτή ως μαθήτρια. Τα αποτελέσματα μοναδικά και πρωτοπόρα: «Αυτή τη στιγμή νομίζω ότι πανελλαδικά είμαστε το μόνο σχολείο που αφιερώνει μία ώρα για κάθε τάξη μέσα στην εβδομάδα για να υποστηρίξει τα παιδιά να αναπτύξουν ένα λεξιλόγιο με το οποίο θα μπορούν να αναγνωρίζουν και να εκφράζουν με ακρίβεια τα συναισθήματά τους, αλλά και να αποκτήσουν συναισθηματική «ενσυναίσθηση» να κατανοούν δηλαδή τα συναισθήματα των συνανθρώπων τους», επισημαίνει η Εύα.
Το «μάθημα» της συναισθηματικής αγωγής αγκαλιάστηκε από όλο το σχολείο και ξεκίνησε να «διδάσκεται», αν και θα λέγαμε καλύτερα εφαρμόζεται από το Σεπτέμβριο του 2016 σε όλες τις τάξεις του νηπιαγωγείου και του δημοτικού ενώ από το Σεπτέμβρη του 2017 ξεκίνησε και σε όλες τις τάξεις του Γυμνασίου (σήμερα συνολικά σε 270 παιδιά).
«Τη πρώτη χρονιά προσπάθησα να εστιάσω στη γνωριμία των παιδιών με το πλούτο των συναισθημάτων μας, γνωρίζοντας δυστυχώς ότι το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε για να χαρακτηρίσουμε τους άλλους είναι πλουσιότερο από το λεξιλόγιο που έχουμε στη διάθεση μας για να περιγράψουμε με σαφήνεια τη συναισθηματική μας κατάσταση», τονίζει η Εύα προσθέτοντας ότι τα παραμύθια, οι ιστορίες, οι μύθοι, shortanimationstories αλλά και οι ταινίες αποτέλεσαν μέσο μάθησης αλλά και αισθητικής καλλιέργειας και γνώσης. «Με όχημα όλα τα παραπάνω τα παιδιά ξεκίνησαν να ανακαλύπτουν συναισθήματα που δεν τους ήταν γνώριμα, όπως η ανακούφιση, η ασφάλεια, η αποστροφή, η αναστάτωση, η λαχτάρα, η ενσυναίσθηση, η ζωντάνια, η απόγνωση, η ευχαρίστηση αλλά και να αναρωτιούνται τα ίδια πώς νιώθουν.»
Πέρασε 20 χρόνια από τη ζωή της στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και δε θυμάται να τη ρώτησε κανείς πώς ένιωθε. «Τα συναισθήματα δε θεωρούνταν σημαντικά. Αυτό που θεωρείται σημαντικό είναι «ο σωστός τρόπος να σκέφτεσαι».
Κάπου εκεί όμως στην έναρξη της δεύτερης χρονιάς της συναισθηματικής αγωγής, η Εύα ήρθε σε πρώτη επαφή με τη προσέγγιση της Μη Βίαιης Επικοινωνίας, μία διαδικασία επικοινωνίας που αναπτύχθηκε από τον Μάρσαλ Ρόζενμπεργκ τη δεκαετία του ’60 και συνεχίζει να εξελίσσεται μέχρι σήμερα.
Η Μη Βίαιη Επικοινωνία εστιάζει προς τρεις κατευθύνσεις:
- Την ενσυναίσθηση προς τον εαυτό μας, που αφορά την επίγνωση της εσωτερικής μας εμπειρίας και την συμπόνια προς τον εαυτό μας (ο όρος «συμπόνια» χρησιμοποιείται κατ’ αντιστοιχία του αγγλικού «compassion» και δεν συνδέεται με τον οίκτο ή τη λύπηση, αλλά αναφέρεται στην έμφυτη ικανότητά μας να προσφέρουμε από καρδιάς στους άλλους).
- Την ενσυναίσθηση προς τους άλλους, που αφορά το να ακούμε κάποιον άλλο άνθρωπο με παρουσία και ανθρωπιά.
- Την ειλικρινή έκφραση, δηλαδή το να εκφραζόμαστε αυθεντικά, με έναν τρόπο που εμπνέει τους άλλους να μας ακούσουν με ανθρωπιά.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στην πορεία ανάπτυξης της συναισθηματικής υπευθυνότητας το μάθημα στο σχολείο διευρύνθηκε και εμπλουτίστηκε, αφού όπως σημείωσε η Εύα «αρχίσαμε να αναζητούμε τις ρίζες πίσω από τη συναισθηματική κατάσταση των ηρώων που μελετούσαμε, να μιλάμε για τις ανάγκες που μας συνδέουν όλους, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας και εθνικότητας, αλλά και να συζητάμε τις επιλογές που έχουμε όταν κάποιος επικοινωνεί μαζί μας με «αρνητικό» και ίσως λεκτικά βίαιο τρόπο. «
Πως μπορούμε τελικά να καταλάβουμε καλύτερα τα παιδιά;
Πώς μπορούμε να καταλάβουμε τα παιδιά; Όταν προσπαθούμε να ακούμε και αντιμετωπίζουμε κάθε παιδί σαν μία ξεχωριστή προσωπικότητα και βέβαια μονάχα εάν τους δείξουμε εμπιστοσύνη. Δεν μπορούμε να καταλάβουμε κανέναν αν δεν πιστέψουμε ότι έχει κάτι να μας πει, αν δεν του δείξουμε σεβασμό και βέβαια αν δεν εγκαταλείψουμε από πάνω μας τη πεποίθηση ότι ένα παιδί έχει έρθει στη ζωή μας για να μας εκμεταλλευτεί, χειριστεί και γενικά να κάνει τη ζωή μας δύσκολη. Η δουλειά μας είναι να δημιουργήσουμε το χρόνο και το χώρο μέσα στον οποίο τα παιδιά να μπορούν να νιώθουν ασφαλή, να είναι ήρεμα και συγκεντρωμένα για να εκφράζονται.
Βέβαια, το να εκφράσουν τα παιδιά τη βιωμένη τους αίσθηση με λέξεις είναι δυσκολότερο στις μικρότερες ηλικίες. Εκεί θα έπρεπε να είναι οδηγός μας για τη κατανόηση τους οι τέχνες, όλες οι τέχνες. Το θέατρο, η γλυπτική, η φωτογραφία, η ποίηση, η μαγειρική, η ζωγραφική και βέβαια πάνω από όλα το Παιχνίδι. Όταν επιτρέπουμε στα παιδιά να έρχονται σε επαφή με την βιωμένη τους αίσθηση και να τη συμβολοποιούν κερδίζουν περισσότερη διαύγεια και εκείνα και εμείς.
Πώς μπορούν να μας καταλάβουν τα παιδιά;
Όταν εμείς έχουμε σαφήνεια, ανοιχτή στάση, σταθερότητα, ενσυναίσθηση και εκφράζουμε τα συναισθήματα και τις βασικές ανάγκες μας φανερώνουμε το δρόμο στα παιδιά να κάνουν και εκείνα το ίδιο. Εμείς, ως παράδειγμα λειτουργούμε ως πρότυπα προς μίμηση. Και βέβαια για να λαμβάνονται σοβαρά υπόψιν οι ανάγκες και οι επιθυμίες μας χρειάζεται να υπάρχει κατάλληλος χώρος και χρόνος για να εκφράζονται όλα αυτά, να γίνεται κουβέντα και τα παιδιά να νιώθουν ταυτόχρονα ως ατομικότητες αλλά και μέλη μιας ομάδας, να συμμετέχουν ενεργά δηλαδή σε θέματα της οικογένειας.
Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να δημιουργήσουμε αρμονικές σχέσεις με τους γύρω μας και να επικοινωνούμε ουσιαστικά;
Είναι εξαιρετικά δύσκολο όταν η πρόθεση μας δεν είναι να συνδεθούμε με τον άλλον αλλά να του αποδείξουμε ότι εμείς έχουμε δίκιο και εκείνος άδικο. Έχουμε διδαχτεί δυστυχώς πολλές μορφές «αποξενωτικής επικοινωνίας» που μας οδηγούν να μιλάμε και να συμπεριφερόμαστε με τρόπους που πληγώνουν τους άλλους και τον εαυτό μας. Η χρήση ηθικολογικών κρίσεων που υπαινίσσονται πώς κάποιος που δεν λειτουργεί σύμφωνα με τις δικές μας αξίες είναι «λάθος» ή «κακός», οι συγκρίσεις αλλά και η έκφραση των επιθυμιών μας με τη μορφή απαιτήσεων, εμποδίζουν τη συμπόνοια αλλά και την ουσιαστική επικοινωνία μας με τους συνανθρώπους μας.
Με τι άλλο ασχολείστε αυτή την περίοδο;
Συντονίζω ομάδα γονέων στο σχολείο που εργάζομαι αλλά και ομάδα δασκάλων από όλο το νησί κάνοντας πρακτική στη προσέγγιση της Μη Βίαιης Επικοινωνίαςαλλά και σε όλα εκείνα που θα εμπλουτίσουν τη ζωή μας. Συνεχίζω τις σπουδές μου ως Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας – Ψυχοθεραπεύτρια στο κέντρο Ψυχοθεραπείας και Εκπαίδευσης GestaltFoundation στην Αθήνα.
Tips: Είναι ευτυχές ότι η Κοινωφελής Επιχείρηση Περιβάλλοντος, Παιδείας και Ανάπτυξης του Δήμου Μυκόνου ξεκίνησε ένα πρότυπο πανελλαδικά projectσυνεργασίας με τη Σουηδέζα πιστοποιημένη εκπαιδεύτρια της Μη Βίαιης Επικοινωνίας και πρώην συνεργάτη του Μ. Ρόζενμπεργκ, MarianneGothlin σε δασκάλους του νησιού. Το projectπου θα συνεχιστεί και την επόμενη χρονιά έχει σκοπό μια ουσιαστική κατανόηση της προσέγγισης από τους εκπαιδευτικούς ώστε να μπορέσει να εφαρμοστεί αποτελεσματικά στα σχολεία της Μυκόνου.
Vaterlo 