Η Σαπωνοποιία Πατούνη στην Κέρκυρα: Ένα διατηρητέο μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς

Γράφει: η Μαρία Σαμουρκασίδου

Φωτογραφίες: Μάριος Δαδούδης

Τι σχέση μπορεί να έχει ο Ναπολέων με το σαπούνι; Η απάντηση κρύβεται μέσα από την ιστορική διαδρομή της Σαπωνοποιίας Πατούνη, στην Κέρκυρα, που για πέντε συνεχείς γενιές, από το 1850, παράγει σαπούνι από προϊόντα ελιάς τοπικής παραγωγής εφαρμόζοντας παραδοσιακές συνταγές και τεχνικές, που βασίζονται στην επεξεργασία-ψήσιμο του σαπουνιού στο καζάνι.

Το Vaterlo βρέθηκε στο νησί των Φαιάκων, επισκέφτηκε το σαπωνοποιείο και σας παρουσιάζειτο επιχειρηματικό ταξίδι του ,το οποίο ξεκινάει στις αρχές του 19ου αιώνα. Οι Μπαζάκης και Πατούνης δύο οικογένειες από τους Καλαρρύτες, ένα ορεινό χωριό της Ηπείρου, εμπορεύονταν μάλλινες κάπες στη Γαλλία για τον εφοδιασμό του στρατού του Ναπολέοντα ΙΙΙ. Με τα χρήματα που κέρδιζαν, αγόραζαν σαπούνι από τη Μασσαλία και το πουλούσαν στην Ελλάδα! Μέσα από αυτή τη διαδικασία έμαθαν πώς φτιάχνεται το σαπούνι. Το 1850 ίδρυσαν τη δική τους σαπωνοποιία στη Ζάκυνθο με την επωνυμία «Σπύρος Μπαζάκης & Σία». Πρόκειται για την πρώτη ελληνική σαπωνοποιία σύμφωνα με τα διαθέσιμα αρχεία.

Το σαπούνι τους σύντομα έγινε γνωστό σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό και η σαπωνοποιία γνώρισε μεγάλη άνθηση. Το 1891, στο απόγειο της λειτουργίας της, η επιχείρηση επεκτάθηκε, κτίζοντας ένα δεύτερο σαπωνοποιείο στην Κέρκυρα. Τη δεκαετία του 1930, οι δύο οικογένειες χώρισαν. Η οικογένεια Μπαζάκη έμεινε στη Ζάκυνθο, φτιάχνοντας σαπούνι μέχρι τη δεκαετία του 1970. Η οικογένεια Πατούνη εγκαταστάθηκε στην Κέρκυρα, όπου συνεχίζει μέχρι σήμερα να παράγει παραδοσιακό σαπούνι στο αρχικό σαπωνοποιείο του 1891.

Το σαπωνοποιείο , το οποίο λειτουργεί αδιάλειπτα από το 1891 διατηρώντας τον παραδοσιακό εξοπλισμό του, αποτελεί ένα ζωντανό μνημείο βιομηχανικής αρχαιολογίας,καθώς το 2008 κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού.Γι’ αυτό, τα τελευταία χρόνια ο χώρος αποτελεί αντικείμενο ακαδημαϊκής μελέτης ενώ προσελκύει επισκέπτες τόσο τουριστικού όσο και εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι από το 2017 το σαπωνοποιείο έχειεγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.