Μάθαμε τα πρώτα νέα του γιατρού πνευμονολόγου Ευάγγελου Καϊμακάμη μέσα από το προσωπικό του blog αλλά και την επίσημη ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (European Space Agency – ESA), όταν αυτός πάτησε το πόδι του στην παγωμένη και μακρινή Ανταρκτική τον Ιανουάριο του 2013. Πιο συγκεκριμένα βρίσκεται στην επιστημονική βάση Concordia, μια ιταλο-γαλλική εγκατάσταση που βρίσκεται στην περιοχή Dome C στην ενδοχώρα της λευκής ηπείρου, πάνω σε ένα παγωμένο πλατώ και σε υψόμετρο 3233 μέτρα, απέχει δε περίπου 1100 χλμ από τα παράλια. Οι γεωγραφικές της συντεταγμένες είναι 75.1°S, 123.3°E. Η συγκεκριμένη εγκατάσταση ολοκληρώθηκε και άρχισε να λειτουργεί για όλη τη διάρκεια κάθε έτους το 2005. Ο σκοπός της, οι επιστημονικές έρευνες που έχουν να κάνουν με τους τομείς της μετεωρολογίας, της γεωλογίας, της φυσικής της ατμόσφαιρας, της αστρονομίας-αστροφυσικής και της βιοϊατρικής. 

Αυτός ο χειμώνας της Ανταρκτικής βρήκε τον Ευάγγελο Καϊμακάμη να βρίσκεται σε αυτή την βάση, ενσωματωμένος με το υπόλοιπο επιστημονικό προσωπικό προκειμένου να πραγματοποιήσει διάφορα ερευνητικά πρωτόκολλα που μελετούν τις συνέπειες της υποξίας και της μακρόχρονης απομόνωσης στην ψυχολογία και τις σωματικές λειτουργίες του ανθρώπου. Τα πορίσματα των ερευνών αυτών οδηγούν σε λύσεις προβλημάτων και βελτίωση των συνθηκών ζωής ανθρώπων που ζουν κι εργάζονται σε ακραία περιβάλλοντα στη γη και αστροναυτών σε μελλοντικές διαστημικές αποστολές.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Κατά τον χειμώνα της Ανταρκτικής επικρατούν ακραίες καιρικές συνθήκες. Η θερμοκρασία είναι έως και -80 οC με ελάχιστη υγρασία, απόλυτο σκοτάδι για 4 μήνες. Το ίδιο το υψόμετρο της περιοχής (ανάλογο ύψους 3700 μέτρων στην Ευρώπη, λόγω του αραιότερου αέρα στους πόλους) συνεπάγεται χρόνια υποξία για τους διαμένοντες στη βάση. Οι παραπάνω συνθήκες σε συνδυασμό με το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια του χειμώνα δεν είναι δυνατή οποιαδήποτε επαφή – μεταφορά από και προς τον υπόλοιπο κόσμο καθιστά τη συγκεκριμένη βάση ίσως το καλύτερο ανάλογο στη γη μιας εγκατάστασης σε άλλο πλανήτη (π.χ. βάση στη Σελήνη ή τον Άρη).

Το θέμα απασχόλησε αρκετά κάποια από τα ελληνικά MME και κυρίως το διαδίκτυο. Όλο αυτό το διάστημα ο Έλληνας επιστήμονας φροντίζει να μας ενημερώνει γράφοντας συχνά αναφορές στα social media, αλλά και στην επίσημη ιστοσελίδα της ESA. Απαντάει στις ερωτήσεις των αναγνωστών και φροντίζει να μας λύνει όλες τις απορίες που αφορούν την ζωή στην Ανταρκτική, αλλά και την πρόοδο της επιστημονικής τους έρευνας.

Για παράδειγμα, διαβάζουμε από την συνέντευξη του γιατρού στο «Bήμα Science»: «Ένα λευκό, απέραντο, επίπεδο παγωμένο τοπίο απλώνεται ως εκεί που φθάνει το μάτι και γίνεται ένα με τον ορίζοντα. Αν και δεν διαθέτει ούτε έναν κόκκο άμμου το Dome C στο Οροπέδιο της Ανταρκτικής, σε υψόμετρο 3.233 μ., είναι η μεγαλύτερη έρημος της Γης. Είναι ένα από τα πιο ψυχρά και ξηρά μέρη στον πλανήτη με θερμοκρασίες που δεν ξεπερνούν τους -25 βαθμούς Κελσίου το καλοκαίρι και μπορούν να πέσουν κάτω από τους -80 τον χειμώνα, ενώ έχει λιγότερη υγρασία από τη Σαχάρα. Εδώ δεν έχει σύννεφα, δεν βρέχει και δεν χιονίζει ποτέ. Φυσάει μόνο ένας ήπιος άνεμος, ενώ η εμφάνιση του Νότιου Σέλας και ο έναστρος ουρανός τη νύχτα, που διαρκεί μήνες , είναι ο πιο λαμπερός που θα μπορούσατε να δείτε ποτέ. Από τις 15 Μαΐου και μετά, όταν πλέον το Dome C θα έχει μόνο νύχτα και θα βυθιστεί σε απόλυτο σκοτάδι, ο περίφημος αυτός ουρανός θα αποτελεί μόνιμο θέαμα επί εικοσιτετραώρου βάσεως».

Όσον αφορά τις μελέτες, πολλές από αυτές αφορούν τον ύπνο.

«Ο ύπνος είναι αρκετά διαταραγμένος στο περιβάλλον αυτό. Λόγω του χαμηλού οξυγόνου και της ξηρότητας της ατμόσφαιρας, αλλά και λόγω της διαταραχής του κιρκάδιου ρυθμού, του βιολογικού ρυθμού», αναφέρει ο Ε.Καϊμακάμης.

Άλλες μελέτες του αφορούν τη μέτρηση ορισμένων βιολογικών παραγόντων, ορμονών και άλλων ιχνοστοιχείων στο αίμα, καθώς και τον βασικό μεταβολισμό, την κατανάλωση θερμίδων και την ισορροπία μεταξύ ζήτησης και πρόσληψης τροφής. Αυτές απαιτούν τακτικές αιμοληψίες οι οποίες γίνονται κάθε δύο μήνες σε όλο το πλήρωμα.

Κάποιες άλλες έχουν να κάνουν με την ψυχολογία, που είναι πολύ διαταραγμένη, ειδικά στη διάρκεια του χειμώνα και όταν θα υπάρχει το απόλυτο σκοτάδι για μήνες, αλλά και με τον έλεγχο των βιταμινών, και ιδιαίτερα της βιταμίνης D, η οποία χρειάζεται τον ήλιο για να παραχθεί από τον οργανισμό. Κάτι τέτοιο θα αντιμετωπίσουν και οι μελλοντικοί αστροναύτες σε διαστημικές αποστολές, καθώς δεν θα έχουν το ηλιακό φως σε εικοσιτετράωρη βάση. Αν και προς το παρόν δεν έχει παρατηρήσει μεγάλες διαφορές στην ψυχολογική κατάσταση ούτε του ίδιου ούτε των άλλων μελών της αποστολής, αναφέρει στην ίδια συνέντευξη της δημοσιογράφου από το «Βήμα Science», ο Έλληνας ερευνητής.

Να σημειωθεί ότι πρόκειται για την πρώτη φορά που Έλληνας επιστήμονας θα παραμείνει στην Ανταρκτική για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Έφτασε εκεί τον περασμένο Ιανουάριο και θα επιστρέψει τον προσεχή Δεκέμβριο. Ο πνευμονολόγος δρ Ευάγγελος Καϊμακάμης είναι επίσης ο πρώτος Έλληνας που έχει «τερματίσει» στους 45 φιναλίστ στην επιλογή αστροναυτών της ESA.

Μπορείτε να παρακολουθήσετε το έργο της αποστολής και του ίδιου στα blogs: http://blogs.esa.int/concordia/ και http://kaimakamis.wordpress.com/antarctica/

*Οι φωτογραφίες είναι από το προσωπικό λογαριασμό του Έλληνα επιστήμονα στο κοινωνικό δίκτυο Facebook. @evangelos_kaimakamis